Maak Gelderland mooier

Landschap nieuwe stijl, een bijzonder thema

Wat landschap is daar worden boeken over vol geschreven. In mijn woorden en kort door de bocht: een samenspel van natuurlijke processen en menselijk handelen levert een compositie op die we als landschap kunnen duiden. Landschap als een buitencategorie. Letterlijk, stap naar buiten en je loopt het landschap in. Een gebouwd, stedelijk landschap, een groen, gegroeid landschap. Landschap van infrastructuur, landschap van vrij-tijdsbesteding, landschap van voedselproductie of energieopwekking. Wij mensen hebben wel iets met het landschap. Zeker met het ons omringende landschap waar we wonen, werken of recreëren. We koesteren het landschap. Vooral als het ons doet herinneren aan andere tijden. We gebruiken het landschap. Vooral als we onze samenleving willen vorm geven. En ja, landschap verandert. Omdat onze wensen, ambities en behoeften veranderen. Onze technische mogelijkheden, onze culturele  vaardigheden, demografische gegevenheden.

Schilderijen zetten de toon

In Nederland zijn we op een bepaalde manier bijzonder begiftigd met het idee van landschap. Niet in de laatste plaats komt dat door onze meesters van de 17de eeuw. Zij brachten met hun schilderachtige verbeelding het landschap pregnant op ons netvlies. Tot op de dag van vandaag bepalen de landschapjes van destijds en nadien ons beeld en idee van landschap. We moeten moeite doen om landschap echt breder te verstaan dan alleen het idyllische, groen gestoffeerde, rijk bewolkte landschap. De schilderijen van Mondriaan, met zijn zwartte lijnen en primair gekleurde vlakken, helpen daarbij. Om het landschap gedifferentieerder te verstaan. En daarin zelfs een stijl – een nieuwe stijl – te herkennen.

Aandacht voor stijl

Met dank aan synoniemen.net zet ik zes categorieën uiteen die – vertaalt naar het thema landschap – iets kunnen toevoegen aan het denken over landschap in Gelderland en wat in de zevende editie van de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit wordt geëxploreerd.

1. Aandacht voor vorm, vormgeving, design, snit, pasvorm, coupe

2. Aandacht voor smaak, kunstzin, schoonheidsideaal

3. Aandacht voor chic, distinctie, elegantie, klasse, uiterlijk, verfijning, allure, stijlvol

4. Aandacht voor genre, taalgebruik, verhaaltrant, verteltrant, woordkeus, schrijfwijze

5. Aandacht voor houding, attitude, gedrag, gesteldheid, ingesteldheid, instelling, mentaliteit, opstelling, standpunt

6. Aandacht voor aanpak, habitus, manier, methode, handelswijze, wijze, manier van doen, gebruik, benadering

Hieronder loop is de zes verschillende ‘stijlelementen’ vragenderwijs kort langs.

1. Hoe ziet het landschap eruit? Dan gaat het over structuren en patronen; over punten, lijnen en vlakken; over vormen, massa’s, ritme en intensiteiten. Is het landschap gepland en ontworpen of is er sprake van organische groei? Kan dan ook gepland en ontworpen zijn, maar dan anders. Past het nieuwe landschap in het bestaande landschap? Hoe is de balans tussen natuurlijke processen en menselijk handelen? Wat komt er allemaal op het landschap, op het gebied af? Wat zijn de opgave? Transities? En welke vorm nemen ze aan?

2. Bevalt het landschap? Is het attractief, mooi, vertrouwd, herkenbaar, begrijpbaar, afleesbaar, bruikbaar, toegankelijk? Aan welk ideaal voldoet het landschap? Aansluiten bij termen als gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde.

3. Springt het landschap er bovenuit? Er heeft iets bijzonders plaatsgevonden. Er is even net wat meer aandacht besteed aan ruimtelijke ontwikkelingen en het uiterlijk en inpassing daarvan. Als kers op de taart. Een klasse apart, verrassend, onverwacht. Zeer inspirerend. Eeuwigheidswaarde?

4. Waar doet het landschap mij aandenken? Hoort het thuis in een bepaalde categorie (genre)? Wat zijn de verhalen in en rondom het landschap: landschapsbiografie. Landschap onderzoeken en onder woorden brengen en verbeelden. Landschap is taal.

5. Hoe gaat men met het landschap om. Met het gebied? Is men gesteld op het gebied, hoe is men ingesteld? Wat is de mentaliteit en attitude ten aanzien van landschap c.q. gebied. Mate van betrokkenheid en waartoe deze dient. Hoe stellen mensen zich op ten aanzien van ontwikkelingen in hun omgeving, in hun landschap? Sluiten landschap en mentaliteit op elkaar aan?

6. Welke handelswijze of methode heeft men toegepast op het gebied of landschap? Om het land goed te gebruiken. Om ruimtelijke ontwikkelingen ingepast te krijgen? Om het landschap aan te passen of te beschermen of te ontwikkelen. Wat hebben mensen en instanties gedaan of nagelaten om landschap met stijl te krijgen?

Stijlvolle landschappen

De zevende editie van de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit zoekt naar stijlvolle landschappen, resultaat van allerlei waargenomen en waar te nemen transformaties. Stijlvol omdat deze landschappen bijdragen aan een gezond, duurzaam en aantrekkelijk Gelderland. Om in te wonen, werken en te recreëren. Wie weet ontdekken we een Gelderse stijl! In ieder geval stijlen zoals die met succes zijn ingezet in verschillende delen van Gelderland. Kan jij bijdragen aan deze stijldiscussie toegepast op ons mooie Gelderse landschap?

 

2  reacties

Velden met een * zijn verplicht.

 
 

Cathrijn Haubrich 02-05-18 om 16:04

Dit is een interessante maar academische wijze van denken over landschap. Het lijkt me voor menigeen een veel te moeilijke benadering. Daar zou je misschien iets aan kunnen doen, als provincie. Er zou aan deskundigheidsbevordering van zowel gemeentes, raadsleden maar ook geïnteresseerde burgers moeten worden gedaan. Landschap heeft an sich geen wettelijke beschermde status, nu de Nationale Landschappen zijn gedegradeerd tot papieren relicten uit een andere tijd, toen ruimtelijke ordening nog een serieuze kwestie was. Belvedère en Belvoir? Welk statenlid, raadslid of ambtenaar weet nog waar we het dan over hebben?
Investeren in kennis over landschap zal meer waardering voor landschap opleveren. En ook wellicht serieuze inbreng opleveren voor de transformatie van landschappen, die soms in een nieuwe tijd onontkoombaar is. En dan mooi! Hoe doe je dat?
Provincie: houd geen vrijblijvend wedstrijdje met inzendingen, maar trek een budget uit voor deskundigheidsbevordering! Mijn Vereniging tot Behoud van het Lingelandschap zou daar heel dankbaar voor zijn!

Elbert van der Linden 03-05-18 om 17:46

Het thema van de zevende editie van de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit 2018 is landschap nieuwe stijl. Door vrij te associëren op het woord stijl en toe te passen op het thema landschap ontstaan verschillende invalshoeken. Wellicht academisch, in ieder geval speels bedoeld en uitnodigend om landschap breed te verstaan. De Gelderse prijs is in mijn ogen, beste @Cathrijn Haubrich, - bedankt voor je uitdagende reactie - geen wedstrijdje maar een tweejaarlijkse zoektocht naar mooie voorbeelden van ruimtelijke kwaliteit in Gelderland. Mooie, geslaagde en voorbeeldige (gerealiseerde) projecten of (ingerichte) gebieden. Rondom een thema verzamelen voorbeelden en dat doen we al een aantal jaren. Het College van Gedeputeerde Staten nomineert er tien die allemaal geportretteerd worden op ons forum en in een boek. Overigens ook een voorbeeld hoe aan deskundigheidsbevordering kan worden gedaan. Tien gebieden die iets vertellen over i.c. landschappen nieuwe stijl in Gelderland waar anderen hun voordeel mee kunnen doen. Over gestelde ambities, wat bereikt is, hoe het is aangepakt. En in zekere zin alle tien goed - haast vanzelfsprekend. Maar het is ook goed om extra waardering uit te spreken voor een gebied met een jury- en/of publieksprijs. Kent het Lingelandschap niet gebieden die een landschap nieuwe stijl in zich dragen? Ik zou zeggen, breng ze in en stel ze voor nominatie voor.