En de winnaar is...

ProfielfotoModerator forum 04-09-2017
416 keer bekeken 0 reacties

Het thema van deze editie van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit heeft als thema meegekregen: “Ruimte voor nieuwe maatschappelijke functies”. Als smeerolie voor de samenleving zijn diverse maatschappelijke functies noodzakelijk. Om daadwerkelijk gestalte te geven aan ons ‘samen leven’ zijn diverse voorzieningen zo opgebouwd en ingericht dat ze, soms op verrassende wijze, bijdragen aan het welbevinden van Gelderland. Hoe laten maatschappelijke ontwikkelingen in Gelderland zich ruimtelijk vertalen? Welke ruimtelijke, fysieke verschijningsvormen nemen maatschappelijke trends aan in onze provincie? Hoe wordt een maatschappelijke ontwikkeling (of trend) ingepast in het landschap, in het stedelijk weefsel, in de regio, in de mentaliteit, in de identiteit? Dat zijn vragen die een rol spelen bij deze editie van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit.

Bekijk het juryrapport en lees wie de winnaars zijn van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit 2010

Juryrapport
Gelderse prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit 2010

 

Ruimte voor nieuwe maatschappelijke functies.

Dat is het thema van deze derde editie van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit. Want ruimtelijke kwaliteit is niet alleen een  optelsom van fysieke factoren, maar heeft ook een sterke maatschappelijke ondertoon. Menselijk handelen vanuit sociale vraagstukken heeft immers directe invloed op de omgeving en hoe deze beleefd wordt. En op de gebruikswaarde van gebouwen en hun relatie met de omgeving. Of het nu gaat om onderwijs, vervoer, welzijn of bijvoorbeeld veiligheid: het grote aantal en zeer brede pallet van voorgedragen projecten illustreert dit op fraaie wijze. ‘Nieuwe maatschappelijke functies’ duiden niet alleen op de nieuwe opgaven die vanuit sociale vraagstukken en behoeften ontstaan. ‘Nieuw’ kan ook slaan op de mate waarin voor een ontwerp of de realisering hiervan nieuwe wegen zijn bewandeld: innovatief, prikkelend, functioneel of eigentijds. Maar in alle gevallen midden in de samenleving.

De genomineerden

Maar liefst veertig projecten met een duidelijke maatschappelijke functie zijn aangedragen voor de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit 2010, in veel gevallen door gemeenten. Een provinciale selectiecommissie heeft hieruit een selectie gemaakt van 16 genomineerden. Allen zijn genomineerd vanwege hun eigen kwaliteiten en hierdoor, stuk voor stuk zeker al een vermelding waard.

Beoordeling

De 16 genomineerde projecten zijn eind 2009 tijdens twee ‘velddagen’ onaangekondigd bezocht door de onafhankelijke jury, om het functioneren te zien in de dagelijkse praktijk en de omgeving. Tijdens een jurydag op 16 december 2009 in Villa Sonsbeek te Arnhem konden vertegenwoordigers van de genomineerde projecten een extra toelichting geven op basis van vragen van de juryleden. Vooruitlopend hierop heeft de jury beoordelingscriteria vastgesteld. Net als ‘kunst’ of ‘liefde’ laat ‘ruimtelijke kwaliteit’ zich lastig vangen in een universele definitie. Toch is er grip op te krijgen. Vooral door gerealiseerde opgaven te ervaren en subjectieve begrippen als ‘mooi’ of ‘lelijk’ los te laten en te kijken naar de manier waarop het is uitgevoerd. Is dit goed of slecht gedaan? Ieder project verdient een beoordeling in zijn eigen context waarbij bijvoorbeeld de belevingswaarde, gebruikswaarde, toekomstwaarde, inpassing in de omgeving en talloze andere kwaliteitsfactoren steeds in andere mate van belang kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld aan de eigenheid, ‘het karakter’ van de plek, de sociale betekenis, inrichting van de openbare ruimte, de bindende werking van een project of de mate waarin kwaliteit is toegevoegd. Is er voldoende respect voor historie of juist ruimte voor transformatie naar nieuwe kwaliteiten? Hoe is rekening gehouden met de (on) mogelijkheden van de plek? Dan hebben we het nog niet eens over een belangrijke voorwaarde: de manier waarop ruimtelijke kwaliteit is verankerd in het totale proces, zodat een (gezamenlijke) ambitie ook daadwerkelijk overeind blijft en kwaliteit geen toevalstreffer is.

Vanuit het thema ‘Ruimte voor nieuwe maatschappelijke functies’ is de jury in ieder geval steeds uitgegaan van de volgende criteria:

- Evenwichtige integratie in de omgevingscontext

- Sociale duurzaamheid

- Esthetiek van het ontwerp

- Inhoudelijke duurzaamheid

- Fysieke duurzaamheid

Esthetiek duidt in dit geval niet op een subjectieve discussie over ‘mooi’ of ‘lelijk’, maar op de keuze voor een denkrichting en de manier waarop die bijvoorbeeld gestalte krijgt in de verhoudingen van een ontwerp.

Bevindingen van de jury

Tijdens de voorbereiding en het onaangekondigde bezoek aan de genomineerde projecten is de jury allereerst getroffen door de veelzijdige mix van maatschappelijke functies van waaruit ruimtelijke opgaven gerealiseerd zijn. Soms ook door verschillende functies te combineren tot een grote opgave zoals bij multifunctioneel centrum Presikhaven in Arnhem (met o.a. scholen, bibliotheek, politie en maatschappelijke dienstverlening), op iets bescheidener schaal bij ‘Kulturhus’ ‘t Stieltjen in Haarlo (o.a. peuterspeelzaal, verenigingsgebouw, zondagschool, sportvoorziening, vergaderruimte en ontmoetingsplek) of zeer vernieuwend in het nieuwe gemeentekantoor in Winterswijk (wonen boven een gemeentehuis). De manier waarop projecten zijn geland in hun omgeving is soms ook met prijzenswaardig veel gevoel voor de omgeving gedaan. Zoals (opnieuw) het kulturhus in Haarlo, dat als gebouw een spannende knik in het ontwerp mee kreeg en waar de karakteristieke vorm van het dak verderop in het landschap opnieuw opduikt bij een echte boerenschuur. Daar staat tegenover dat bijvoorbeeld de landschappelijke inbedding bij andere projecten (o.a. Woonzorgcentrum ‘t Slot in Gameren en Wellnessresort Veluwse Bron) volgens de jury juist beter had gekund. De brandweerkazernes in Lingewaal vragen naar de mening van de jury om beplanting vanuit een landschapsplan. In sommige gevallen vroeg de jury zich tijdens de velddagen af hoe ruimtelijke kwaliteit in het proces verankerd zou zijn, ook na de oplevering. Bijvoorbeeld bij Presikhaven in Arnhem, waar is gestreefd naar openheid met het omliggende stedelijk landschap door het gebruik van hekken te vermijden. Hier is dit later (deels) weinig subtiel toch nog gebeurd. Dergelijke vragen konden gelukkig tijdens de jurydag die volgde worden toegelicht. Een kanttekening plaatst de jury ook bij het Islamitisch Cultureel Centrum in Ede. Aan dit initiatief ligt een nobel initiatief ten grondslag met veel aandacht voor bijvoorbeeld ontmoeting, participatie, dialoog en maatschappelijke ontwikkeling. Daarvoor is volgens de jury met succes een eigentijds gebouw gerealiseerd. Voor de beoogde maatschappelijke functies had een prominentere plek in de stad – met meer kansen voor wisselwerking en interactie – volgens de jury dan ook zeker niet misstaan. De jury is zeer gecharmeerd van de zorgvuldig uitgevoerde durf bij verschillende projecten. Zoals een leef-, woon- en opvangvoorziening voor daklozen en verslaafden in het hart van de stad (Omnizorg, Apeldoorn) en de misschien iets minder riskante, maar niet minder opvallend ‘stoere’ brandweerkazernes in de gemeente Lingewaal. Hier werd bovendien de functionele belevingswaarde gewaardeerd, onder andere dankzij de transparante rolluiken van de kazernes. Ook in het gemeentekantoor in Winterswijk is goed nagedacht over beleving van de verschillende activiteiten en functies zoals de vanuit de centrale hal zichtbare parkeergarage. Ook het multifunctionele centrum Presikhaven (Arnhem) maakt handig gebruik van dit principe. Bijvoorbeeld door bezoekers een blik te gunnen op de gymnastiekles.

 

De winnaar

Na beantwoording van vragen tijdens de jurydag in Arnhem op 16 december 2009 hebben drie projecten tot het laatste moment gestreden om de eerste plaats. De strijd ging tussen Omnizorg in Apeldoorn, het gemeentekantoor in Winterswijk en het Stationsplein in Zutphen. De gemeente Apeldoorn heeft het aangedurfd om in de Stationsstraat, in het hart van de stad, een woon-en opvangvoorziening te realiseren voor daklozen, verslaafden en (ex)psychiatrische patiënten. Daar is dan ook een speciaal gebouw voor ontworpen door FWB Architecten. Een gebouw met lef: zowel qua intentie, locatie, als het ontwerp. Zorgvuldig vormgegeven, met veel aandacht voor kleur, materiaal, detail én voor de doelgroep. Eigentijds, maar ook tijdloos. Goed functioneren op deze prominente plek in de stad is vanuit het ontwerp knap mogelijk gemaakt door een goed doordachte open binnenplaats, toegankelijk vanaf de straat. In Omnizorg werken verschillende instanties samen. Zo wordt daklozen niet alleen een ‘bed, bad en brood’ verschaft, maar kunnen zij ook kleine stappen vooruit zetten. Dit gebeurt letterlijk langs vier verdiepingen met hoger in het gebouw steeds meer eigen ruimte en privacy. Van slaapzaal, via tweepersoonskamer naar zelfstandig begeleid wonen. Een opvallend gebouw voor een opvallende doelgroep. Met zorg voor de doelgroep en voor de belangen van de omgeving. Dit vergroot de kansen van de doelgroep op een terugkeer naar en participatie in de samenleving. Bijzonder ook is de aandacht voor duurzaamheid. Bijvoorbeeld door de manier waarop het gebouw via koppeling met het stadhuis is opgenomen in een netwerk voor warmte- en koudeopslag. Door stedelijke herontwikkeling is het nieuwe gemeentekantoor van Winterswijk een belangrijke schakel geworden tussen het stationsgebied en de dorpskern. Locatie ‘het Victoriaterrein’ was tot voor kort een in onbruik geraakt bedrijventerrein. De structuur van het dorp is op passende wijze hersteld, maar daarbij is naar oordeel van de jury ook op indrukwekkende wijze kwaliteit toegevoegd. Een ontwerp van OIII Architecten dat past bij het karakter van Winterswijk en de directe omgeving van het gebouw, waarmee het op gepaste wijze een spannende relatie aangaat. Een trots en robuust gebouw, zonder dat het ongepast ‘dure prestige’ ademt. Het basisprincipe van een ‘compacte doos’ is met veel aandacht voor detaillering verfijnd. Robuust van buiten, maar via de entree van uitnodigende poorten, open en transparant van binnen en daardoor vriendelijk en informeel. Bovendien met een subtiele beleving van functies zoals vergaderruimten en de parkeergarage die vanuit de royale hal bij de receptie beleefd worden. De architectuur draagt ook bij aan de duurzaamheid. Het compacte ontwerp zorgt bijvoorbeeld voor weinig warmteverlies. Bijzonder en gepast is het gebruik van lokale bouwmaterialen, zoals baksteen die in Winterswijk wordt gemaakt. Bijzonder ook is de woonfunctie die bovenop het gebouw is gerealiseerd. Een uitzonderlijke vinding voor een gemeentekantoor.

 Beleefbaar voor velen is de enorme vooruitgang die gerealiseerd is in Zutphen, bij de herinrichting van de stationsomgeving. Een chaotisch Stationsplein met rommelige fietsenstalling en niet duidelijk herkenbaar busstation, heeft plaats gemaakt voor een fraai, open stationsgebied. Hierdoor opent de stad zich voor reizigers vanuit het station en het markante naoorlogse stationsgebouw vanuit de stad. Zutphen heeft hierdoor weer een waardige, geborgen toegangspoort gekregen. Alle lof van de jury voor de creatieve oplossing van de verdiept aangelegde gratis fietsenstalling onder het stationsgebied. Aangelegd met oog voor sociale veiligheid en overzichtelijkheid. De gratis fietsenstalling voorziet in een behoefte, blijkt uit het enthousiaste gebruik. Zo bevordert dit station niet alleen gebruik van openbaar vervoer, maar ook van de fiets. De vanuit de stad gezien ‘scheef’ in de symmetrische aanblik van het station aangelegde entree voor fietsers maakt op subtiele wijze onderscheid tussen de entree voor fietsers en de eerder al aanwezige entree voor voetgangers. Met de fietsenstalling, eenduidige busroute en nieuwe parkeervoorziening is de stationsomgeving er functioneel sterk op vooruit gegaan, maar ook de belevingswaarde van het open stationsplein met groene aankleding is grote winst. Met oog voor detail en begrip voor de bescheiden omgeving. Zo is de verlichting aan de kabels boven het Stationsplein eenvoudig, effectief en tegelijkertijd stijlvol. Na beraadslaging en een stevige inhoudelijke discussie is de jury uiteindelijk tot een unanieme conclusie gekomen. De twee andere projecten verdienen volgens de jury een prominente eervolle vermelding, maar alles afwegend en geredeneerd vanuit het thema ‘Ruimte voor nieuwe maatschappelijke functies’ is de winnaar van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit 2010:

Omnizorg in Apeldoorn.

 

De jury

Jan Terlouw (juryvoorzitter)

Oud-Commissaris der Koningin/auteur
 

Roel Kuiper

Hoogleraar wijsbegeerte Erasmus Universiteit, lector aan het Centrum voor Samenlevingsvraagstukken en lid van de Eerste Kamer
 

Paul Achterberg

Landschapsarchitect/Atelier Quadrat
 

Hans Jungerius

Beeldend kunstenaar
 

Eric Hoogeweg

Journalist en tekstschrijver, gespecialiseerd in ruimtelijke kwaliteit; equipelid van AtelierOverijssel, werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

in Overijssel
 

De prijs

De Provincie Gelderland wil met de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit bij planmakers, besluitvormers en het Gelderse publiek extra aandacht vragen voor goede en inspirerende projecten die een opvallende bijdrage leveren aan de ruimtelijke kwaliteit. Voor de winnaar is een prijs van vijfduizend euro beschikbaar gesteld, op enigerlei wijze te besteden aan het betreffende project. De winnaar van de publieksprijs (bij druk van dit boek nog niet bekend) ontvangt duizend euro.

Afbeeldingen

Reageren

Twitter

0  reacties

Velden met een * zijn verplicht.

 
 
We gebruiken CAPTCHA als controlemiddel om spam tegen te houden. Vink de checkbox aan om door te gaan. Mogelijk wordt er gevraagd om bepaalde afbeeldingen te selecteren.

Een momentje...