Verborgen Landschap

H. jungerius 04-06-2018
4 reacties

Sint Jansbeek Arnhem wint de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit

De Sint Jansbeek in Arnhem is de winnaar van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit 2018. De Walk of Wisdom in Nijmegen en omgeving mocht de publieksprijs in ontvangst nemen. Voorzitter van de jury Jan Terlouw en gedeputeerde Josan Meijers reikten op donderdag 22 november de prijzen uit in het Koelhuis in Zutphen.

De Gelderse Prijs voor ruimtelijke kwaliteit wordt eens in de twee jaar uitgereikt. Dit jaar was het thema ‘landschap nieuwe stijl’. Zowel de vakjuryprijs als de publieksprijs is een cheque van 10.000 euro waarmee de winnaars een financiële steun in de rug krijgen hun project uit te voeren en zo het betreffende landschap (nog) mooier te maken. Gedeputeerde Meijers licht toe: ‘‘Overal om ons heen is landschap. Gelderland is gelukkig rijk bedeeld in meerdere soorten prachtig landschap. Ons landschap wordt doorlopend aangepast aan nieuwe behoeftes. Verandering is niet erg, als we maar zorgen dat we zo veel mogelijk schoonheid en kwaliteit erin houden of zelfs brengen. Daar gaat deze prijs over”.

Sint Jansbeek

Het stedelijke beeklandschap de Sint Jansbeek is volgens de jury een gebiedstransformatie met lef, die navolging verdient en waarvan het resultaat met recht een landschap nieuwe stijl genoemd kan worden. Herwaardering van het bekenlandschap speelt een grote rol bij de Sint Jansbeek. De beek heeft zijn historische karakter in meer of mindere mate teruggekregen. De manier waarop de Sint Jansbeek het verleden verbindt aan de toekomst is uniek, aldus juryvoorzitter Jan Terlouw.

Bewoners hebben het initiatief genomen en samen met de gemeente is vervolgens het idee uitgevoerd. Het plan van de bewoners was om de Sint Jansbeek, die onzichtbaar onder het centrum van Arnhem doorliep, weer terug te brengen in het landschap van de binnenstad. Dit is uitgewerkt met betrokkenheid van het waterschap, omwonenden en ondernemers. De eerste fase is nu gereed, in het gebied tussen de historische binnenstad en de Rijn. De cheque is een impuls voor de tweede fase. Daardoor zal de Sint Jansbeek al vanaf het Gele Rijdersplein door de historische binnenstad naar het wederopbouwgebied gaan stromen. Met het realiseren van deze fase wordt de gehele historische loop -weliswaar in een nieuw jasje- hersteld.

Walk of Wisdom

Het publiek koos voor een ander mooi project. Maar liefst 336 stemmen van in totaal 1712 stemmen ging naar de Walk of Wisdom, een pelgrimsritueel van een week lopen met telefoon en internet uit. De enorme diversiteit aan landschappen rondom Nijmegen als spiegel voor je eigen binnenwereld. Met als kompas een symbool dat uitdraagt dat je niet afgesneden bent van het landschap, maar er deel van uitmaakt. De essentie van de Walk of Wisdom is een hedendaags, seculier bezinningsritueel om met andere ogen te kijken naar de wereld waarin je leeft, waardoor je de werk- en consumptiemodus aflegt en het landschap echt ervaart. ‘Een wandeltocht om je verbinding met het leven, de natuur en het landschap opnieuw te bevestigen. Een parel!’, zo motiveert een van de stemmers de keuze voor dit project. Daarnaast gaat voor elke pelgrim een euro naar cultuur- en natuurprojecten langs de route en zal het op termijn wellicht ook een fysieke transformatie teweegbrengen.

Lees hier het juryrapport

Ten noorden van Arnhem ligt het Verborgen Landschap. Dit project wil d.m.v. beeldende kunst en landschapsarchitectuur samenhang brengen in dit versnipperde gebied om zo Arnhem weer met haar natuurlijke achterland -de Veluwe- te verbinden.

Vanaf 1 september tot 9 november kun jij ook je stem uitbrengen voor de publieksprijs. Dus log in zodat de stemknoppen verschijnen en kies jouw favoriete landschap. Het inloggen is nodig om te voorkomen dat stemmers meerdere keren op een landschap kunnen stemmen. En dat is wel zo eerlijk.

Type landschap

  • Recreatief landschap
  • Parklandschap
  • Landgoed of landgoederenlandschap
  • Natuurlandschap
  • Boslandschap
  • Reliëfrijk landschap
  • Stadsrandlandschap
  • Infrastructuurlandschap
  • Linielandschap of militair landschap
  • Cultuurhistorisch landschap

 

Gemeente(n)
Arnhem

Omschrijving van de ligging van het gebied
Het Verborgen Landschap betreft het (bos)gebied tussen de Schelmseweg in Arnhem-Noord (met de bekende attracties als Burgers' Zoo en het Nederlands Openlucht Museum) in het zuiden en de hekken van Nationaal Park De Hoge Veluwe (met het wereldberoemde Kröller Müller Museum en jachtslot St. Hubertus) en de verschillende defensieterreinen waaronder vliegbasis Deelen in het noorden. Het is een heuvelachtig gebied met vooral bos. Ten noorden van Koningsweg bevinden zich in openbaar toegankelijk gebied verschillende bijzondere overblijfselen van Fliegerhorst Deelen waaronder enkele als boerderij gecamoufleerde vliegtuighangars. Deze maken deel uit van één van de grootste Rijksmonumenten van ons land. In de nabijheid van ligt ook de grote commandobunker Diogenes waar vanuit de Duitse Luftwaffe tijdens WO2 de luchtverdediging coördineerde. Prominent is de herbestemming en ontwikkeling van een tweetal defensieterreinen (Kamp Koningsweg Noord en De Zeven Provinciën) tot een creatief woon- werkmilieu onder de naam; 'culturele enclave Buitenplaats Koningsweg'. De aanvrager is van de ontwikkeling de initiatiefnemer.

Periode van de opvallendste transformatie
ca 1840 - 1860; heideontginningen t.b.v. de bosbouw, 1940 -1945; aanleg Fliegerhorst Deelen (ca 900 gebouwen en infrastructuur, 2011 - heden; transformatie defensieterreinen naar een creatief woon- en werkmilieu.

De belangrijkste actoren
Stichting Verborgen Landschap, Kondor Wessels Projecten, gemeente Arnhem

Plan- en ontwerpproces
Het intitiatief voor de transformatie ligt bij stg. Verborgen Landschap. Samen met Kondor Wessels Projecten en Buro Harro (landschapsarchitectuur) ontwikkelden zij het concept voor de herbestemming van het defensieterrein. Voor de grotere context -het verbeteren van de verbinding tussen Arnhem en de Veluwe- heeft stg. Verborgen Landschap van 2013 t/m 2016 ruim 20 kunstenaars en ontwerpers uitgenodigd in haar gastenverblijf op Buitenplaats koningsweg. Zij kregen de rol van 'verkenner' en hen werd de vraag voorgelegd 'waar ben je?' Het achterliggende idee is dat kunstenaars in staat zijn opgave en thema's uit het gebied naar boven te halen waar professionals in de ruimtelijke ordening wellicht overheen kijken. De ruim 20 verkenningen leverden een breed pallet aan zienswijzen op en enkele zeer interessante voorstellen. In plaats van bij een gebiedsontwikkeling achteraf een kunstenaar uit te nodigen om een bepaalde plek te markeren heeft stg. Verborgen Landschap de rollen omgedraaid; de gebiedsontwikkeling begint met de visie van kunstenaars op het gebied. De ruim 20 verkenningen zijn in 2017 gebundeld in het boek 'Verborgen Landschap; vergezichten voor een landschapspark in wording - kunstenaars verkennen een vergeten vliegveld'. Het boek is uitgegeven door Japsam Books. Deze publicatie dient als handvat voor gesprekken de de stichting voert met o.a. de gemeente Arnhem en de provincie Gelderland.

Beknopte beschrijving van het landschap nieuwe stijl
In onze visie wordt het wat vergeten bosgebied tussen de stadsparken Sonsbeek en Zijpendaal en het Nationale Park De Hoge Veluwe opgevat als een ontbrekende schakel tussen stad en Veluwe. De herinrichting van het gebied zal plaats vinden d.m.v. enkele karakteristieke, monumentale ingrepen vanuit de beeldende kunst. Een goed momentum zou de internationale beeldende kunstmanifestatie sonsbeek 2020 kunnen zijn. Eén van de ideeën die uit de verkenningen zijn voortgekomen betreft een landmark voor de Veluwe die tevens als verbinding over de snelweg A12 kan dienen voor wandelaars en fietsers. De bestaande lanenstructuur vormt de basis van de verbeterde verbinding. Andere toekomstige ontwikkelingen in het gebied zijn het zichtbaar maken van de talloze sporen van Fliegerhorst Deelen in het gebied d.m.v. landschapsarchitectonische ingrepen om zo het verhaal van dit bijzondere Rijksmonument te vertellen. Het doel is de perceptie van het publiek te beïnvloeden; nu lijkt de Veluwe 'ver weg'. Fysiek kunnen wij met ons project de Veluwe niet dichterbij Arnhem leggen maar d.m.v. verschillende ingrepen, het verbeteren van de bestaande infrastructuur, het zichtbaar maken van het bijzondere erfgoed, enz. kunnen we wél de beleving van het gebied beïnvloeden; van 'ver weg' naar 'dichtbij'.

Opmerkelijke gebiedskwaliteiten uitgelicht
Het projectgebied wordt begrensd door bekende attracties als Burgers' Zoo, het Nederlands Openlucht Museum, Nationaal Park De Hoge Veluwe (met het Kröller-Müller Museum) en landgoed Warnsborn. Deze attracties zijn los zand en het bijzondere erfgoed van Fliegerhorst Deelen is als grootste Rijksmonument van Nederland nagenoeg onzichtbaar. Het project 'Verborgen Landschap' verbindt deze attracties met elkaar en voegt de overblijfselen en sporen van Fliegerhorst Deelen eraan toe. Ook draagt het project bij een een betere toegankelijkheid van het bosgebied sat bekend staat als Landgoed Schaarsbergen. Met de toevoeging van kwalitatief hoogwaardige beeldende kunst die een relatie aangaat met het landschap kan het projectgebied als de ontbrekende schakel tussen Arnhem en de Veluwe gaan functioneren.

Ambities en opgaven voor de toekomst
Verbinding over de snelweg A12 voor wandelaars en fietsers. Dit object vormt tevens een landmark voor de Veluwe voor de inzittenden van de ruim 91.000 voertuigen die hier dagelijks passeren. Dit uithangbord voor de Veluwe en Arnhem kan het groene en creatieve karakter van Arnhem benadrukken. In monumentale en artistieke ingrepen in het bosgebied tussen Zijpendaal en De Hoge Veluwe kunnen zich ontwikkelen tot een trekpleister van internationale allure en aansluiten op de traditie van de Sonsbeek tentoonstellingen en het beeldenbos en de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. In de toekomst zou het internationale publiek dat nu het museum bezoekt kunnen worden verleidt Arnhem te bezoeken....en vice versa. Het zichtbaar en beleefbaar maken van Fliegerhorst Deelen d.m.v. landschapsarchitectuur en beeldende kunst vormt een interessante uitdaging om erfgoed op een bijzondere en creatieve wijze onder de aandacht te brengen. Met de ontwikkeling van Buitenplaats Koningsweg zijn daarmee alvast begonnen.

Betrokkenheid bij het project
ik ben de initiatiefnemer van zowel de herontwikkeling van de defensieterreinen Kamp Koningsweg Noord en De Zeven Provinciën (tegenwoordig; Buitenplaats Koningsweg). Daarnaast ben ik ook de initiatiefnemer van het idee voor Landschapspark Schaarsbergen en Stichting Verborgen Landschap.

Afbeeldingen

Het verborgen landschap

Verborgen Landschap RTV Arnhem II

Verborgen Landschap op RTV Arnhem I

Tentstock Festival op Buitenplaats Koningsweg

Reageren

Twitter

4  reacties

Velden met een * zijn verplicht.

 
 

Een momentje...
Caro Delsing 24-10-18 om 16:31

Goed cross-sectoraal concept !

Ingrid Maan-Eulink 02-11-18 om 8:41

Een footprint van wel 4.000 voetbalvelden bij elkaar biedt heel veel nieuwe kansen: Hans go for it!

Cas de Bruijn 04-11-18 om 11:41

Buitenplaats Koningsweg is een multilocatie, een breed cultureel - landschappelijk - historisch buitenbeentje in Nedeland. Het gaat veel verder dan het Arnhems - Geldersch zelfs Nederlands perspectief. Ik ken het om zijn bijzondere landschap: prachtige uitzichten en boeiende paden. Iedere vierkante meter heeft er een 'beladen' historie, culminerend in WOII. De potentie om dit gebied uit te breiden is enorm. Binnen de huidige grenzen met cultuur-historie en door aansluitingen te maken met de gebieden erom heen is er een eindeloze natuurrijkdom.
Hier geen details, wel het verlangen naar een nog verdere ontwikkeling waarbij oorlog het startpunt is naar het besef van onze waarden, gefaciliteerd door de cultuur en natuur op en rond Buitenplaats Koningsweg.

Timon Legemaat 08-11-18 om 10:58

Jungerius is iemand met een geweldige passie. Hij zorgt ervoor dat door ontwikkeling van het landschap het een grote boost krijgt, het gebied interessant wordt en weer op de kaart gezet wordt. Voor mij is het een interessant gebied omdat vliegveld Deelen een grote rol heeft gespeeld in de Tweede Wereldoorlog, mijn grote interesse. Door de ontwikkeling van dit terrein en door tegelijkertijd markante objecten in het landschap te behouden wordt dit erfstuk voor komende generaties bewaard. Opdat wij niet vergeten.