Landgoederenzone Baakse Beek, centrum Vorden

Karlijn Looman 18-05-2018
2 reacties

Sint Jansbeek Arnhem wint de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit

De Sint Jansbeek in Arnhem is de winnaar van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit 2018. De Walk of Wisdom in Nijmegen en omgeving mocht de publieksprijs in ontvangst nemen. Voorzitter van de jury Jan Terlouw en gedeputeerde Josan Meijers reikten op donderdag 22 november de prijzen uit in het Koelhuis in Zutphen.

De Gelderse Prijs voor ruimtelijke kwaliteit wordt eens in de twee jaar uitgereikt. Dit jaar was het thema ‘landschap nieuwe stijl’. Zowel de vakjuryprijs als de publieksprijs is een cheque van 10.000 euro waarmee de winnaars een financiële steun in de rug krijgen hun project uit te voeren en zo het betreffende landschap (nog) mooier te maken. Gedeputeerde Meijers licht toe: ‘‘Overal om ons heen is landschap. Gelderland is gelukkig rijk bedeeld in meerdere soorten prachtig landschap. Ons landschap wordt doorlopend aangepast aan nieuwe behoeftes. Verandering is niet erg, als we maar zorgen dat we zo veel mogelijk schoonheid en kwaliteit erin houden of zelfs brengen. Daar gaat deze prijs over”.

Sint Jansbeek

Het stedelijke beeklandschap de Sint Jansbeek is volgens de jury een gebiedstransformatie met lef, die navolging verdient en waarvan het resultaat met recht een landschap nieuwe stijl genoemd kan worden. Herwaardering van het bekenlandschap speelt een grote rol bij de Sint Jansbeek. De beek heeft zijn historische karakter in meer of mindere mate teruggekregen. De manier waarop de Sint Jansbeek het verleden verbindt aan de toekomst is uniek, aldus juryvoorzitter Jan Terlouw.

Bewoners hebben het initiatief genomen en samen met de gemeente is vervolgens het idee uitgevoerd. Het plan van de bewoners was om de Sint Jansbeek, die onzichtbaar onder het centrum van Arnhem doorliep, weer terug te brengen in het landschap van de binnenstad. Dit is uitgewerkt met betrokkenheid van het waterschap, omwonenden en ondernemers. De eerste fase is nu gereed, in het gebied tussen de historische binnenstad en de Rijn. De cheque is een impuls voor de tweede fase. Daardoor zal de Sint Jansbeek al vanaf het Gele Rijdersplein door de historische binnenstad naar het wederopbouwgebied gaan stromen. Met het realiseren van deze fase wordt de gehele historische loop -weliswaar in een nieuw jasje- hersteld.

Walk of Wisdom

Het publiek koos voor een ander mooi project. Maar liefst 336 stemmen van in totaal 1712 stemmen ging naar de Walk of Wisdom, een pelgrimsritueel van een week lopen met telefoon en internet uit. De enorme diversiteit aan landschappen rondom Nijmegen als spiegel voor je eigen binnenwereld. Met als kompas een symbool dat uitdraagt dat je niet afgesneden bent van het landschap, maar er deel van uitmaakt. De essentie van de Walk of Wisdom is een hedendaags, seculier bezinningsritueel om met andere ogen te kijken naar de wereld waarin je leeft, waardoor je de werk- en consumptiemodus aflegt en het landschap echt ervaart. ‘Een wandeltocht om je verbinding met het leven, de natuur en het landschap opnieuw te bevestigen. Een parel!’, zo motiveert een van de stemmers de keuze voor dit project. Daarnaast gaat voor elke pelgrim een euro naar cultuur- en natuurprojecten langs de route en zal het op termijn wellicht ook een fysieke transformatie teweegbrengen.

Lees hier het juryrapport

Van kasteel Hackfort tot kasteel Vorden ligt de Baakse Beek, als een verbindende lijn door de landschappen heen. Landschappen die door de tijd heen zijn aangepast naar de mogelijkheden van de tijd. Maar blikken van nu zien andere opgaven. Opgaven die samen zijn opgepakt voor het landschap van nu.

Vanaf 1 september tot 9 november kun jij ook je stem uitbrengen voor de publieksprijs. Dus log in zodat de stemknoppen verschijnen en kies jouw favoriete landschap. Het inloggen is nodig om te voorkomen dat stemmers meerdere keren op een landschap kunnen stemmen. En dat is wel zo eerlijk.

GPRK - pitch Baakse Beek from Provincie Gelderland on Vimeo.

Type landschap

  • Kleinschalig agrarisch landschap
  • Recreatief landschap
  • Landgoed of landgoederenlandschap
  • Bekenlandschap
  • Cultuurhistorisch landschap
  • Coulisselandschap

 

Gemeente(n)
Gemeente Bronckhorst

Omschrijving van de ligging van het gebied
Van het Korenburgerveen bij Lievelde richting Ruurlo, Vorden, Baak naar de IJssel loopt de Baakse Beek door het Achterhoekse coulisselandschap. Dit halfopen landschap wordt gekenmerkt door zijn prachtige landgoederen, pachtboerderijen en de Baakse Beek die als verbindende lijn door het gebied heen ligt. Onderweg passeert de beek Kasteel Vorden, dorp Vorden en Kasteel Hackfort, het projectgebied. Ook wel Landgoederenzone Baakse Beek genoemd. Deze markante plekken hebben allemaal een relatie met de Beek. Zo dankt het dorp Vorden zijn naam aan het woord voorde, een doorwaadbare plaats in de Baakse Beek. De Baakse Beek is alleen in naam een beek, feitelijk is deze gegraven om moerassige laagtes te ontwateren. Als belangrijkste functie kent de beek dan ook waterafvoer.

Periode van de opvallendste transformatie
Het gebied dankt zijn schoonheid aan het verder verleden. Landgoederen, watermolens en (pacht)boerderijen die samen het coulisselandschap hebben gevormd door de eeuwen heen om het tot een werkbaar en economisch landschap te maken. Het projectgebied is passend gemaakt in het coulisselandschap maar wel met functies van nu gecombineerd als een multifunctioneel landschap. Juist deze functies, rondom het dorp, zijn recent.

De belangrijkste actoren
Inwoners Vorden, Agrariërs/pachters, Waterschap Rijn en IJssel, Gemeente Bronckhorst, VMBO School 't Beeckland, Basisschool, Natuurmonumenten, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Gelderland

Plan- en ontwerpproces
Het projectgebied is gelegen in het stroomgebied van de Baakse Beek en Veengoot. Waterschap Rijn en IJssel is eigenaar voor het gebiedsproces Baakse Beek en Veengoot maar heeft het project door middel van een intensieve samenwerking met de gemeente getrokken. In dit proces worden niet alleen water(schaps)doelen gerealiseerd maar is een breed scala van opgaven gebundeld. Meerdere partijen geven in gezamenlijkheid invulling aan de integrale opgave, waarmee verschillende doelen gerealiseerd worden. In het deelgebied rondom Vorden hebben is het waterschap trekker van het proces om te komen tot een gezamenlijk plan en de realisatie daarvan, waarbij integraal gewerkt wordt vanuit verschillende (beleids)opgaven en behoeften/wensen uit de omgeving. Het gaat daarbij om beekherstel van de Baakse Beek in het traject van de Baakseweg tot de spoorlijn Zuphen-Winterswijk (Ecologische Verbindingszone en vispasseerbaar maken stuw De Horsterkamp), verbeteren beheer- en onderhoudssituatie, optimalisatie waterhuishouding voor verschillende functie (o.a. landbouw, wonen, natuur), afkoppelen van hemelwater van het rioolstelsel, natuurontwikkeling en -herstel (Gelders NatuurNetwerk), vergroten water- en natuurbeleving (recreatief, o.a. waterspeelplaats). De samenwerkende partijen (gemeente, provincie, Geldersch Landschap & Kasteelen, Natuurmonumenten en waterschap) hebben eerst de gezamenlijke opgave en de integrale aanpak om doelen te realiseren besproken. Het project is als een gebiedsproces opgestart en voordat er maar een eerste ontwerp is gemaakt is er een samenwerkingsovereenkomst getekend met samenwerkende partijen, om er samen voor te zorgen door een integrale aanpak de doelen te realiseren. Vervolgens is een omgevingsplan opgesteld voor de participatie- en communicatiestrategie met de kernboodschap: “Samen met de Vordenaren rond de Baakse Beek meer ruimte aan de natuur geven met respect voor de bestaande functies, waar je wordt uitgenodigd te genieten van het water en waar vissen stroomopwaarts kunnen zwemmen. De Baakse Beek leeft.” Bij het ontwerpproces zijn alle andere belanghebbenden betrokken om tot een zo gedragen mogelijk plan te komen. Het is het gebied van de inwoners, zo moeten zij dit ook voelen. Een werkgroep bestaande uit circa 10-15 personen (afvaardiging van bewoners, belangengroepen en ondernemers uit Vorden) heeft continu meegedacht en geholpen. Bewoners hebben zich tevens sterk gemaakt voor sponsoring, lobbywerk, voorzieningen voor jezelf (o.a. rol in beheer en adopteren voorzieningen), waarmee een extra plus bovenop de beleidsopgaven is gerealiseerd (o.a. fiets-/wandelbrug, spelaanleidingen, paden, kunstwerk.) In het bijzonder heeft de Bomenvereniging uit Vorden actief meegedaan in het bomenplan (behouden, verwijderen en nieuwe aanplant) en heeft de Bilderswerkgroep een plan uitgewerkt om de schilder Bilders - schilderde vanaf begin jaren 1900 diverse landschappen rondom Vorden en de Baakse Beek - onder de aandacht te brengen middels een ‘Bildersroute’. Leuk om hierbij te vermelden dat er ook prijsvraag is uitgeschreven voor de leerlingen op de nabij gelegen VMBO school ’t Beeckland, inclusief lesprogramma. Met veel enthousiasme en inzendingen is gereageerd. Veel van de ideeën zijn in het project gerealiseerd en belangrijker nog; hebben tevens gezorgd voor sociale verbinding van het dorp met de beek. Leerlingen Het Beeckland uit Vorden op bezoek Op donderdagochtend 5 maart 2015 hebben circa 120 leerlingen de watermolen bij Hackfort bezocht. De leerlingen hebben kennis gemaakt met het watersysteem, de Baakse Beek, de watermolen alsmede de vispassage die momenteel ter plaatse wordt aangelegd. In het lesprogramma ‘Leef met water’ gaan de leerlingen aan de slag om een maquette te bouwen van de Baakse Beek in Vorden, waarbij hopelijk veel goede ideeën ontstaan. Het is de bedoeling dat de maquette eind april in de hal van de school gepresenteerd wordt aan het grote publiek. Kortom; de Baakse Beek die vrij geïsoleerd door het dorp Vorden stroomde, is in allerlei opzichten met het dorp verbonden en omgekeerd. Het buitengebied is naar binnen gehaard. Zelfs de voorde, bestaande uit stenen in de beek, is gerealiseerd evenals een rode (groene) loper vanuit het centrum naar het nieuwe park waar de beek doorheen stroomt.

Beknopte beschrijving van het landschap nieuwe stijl
De herinrichting van de Baakse Beek is ingepast in het coulisselandschap waarin het ligt en wat zo kenmerkend is voor de omgeving van Vorden. Kenmerkend voor dit coulisselandschap is de afwisseling van bossen met open weilanden, de houtwallen en de slingerende beek. In dit coulisselandschap is een multifunctioneel landschap toegevoegd die toekomstgericht is: afkoppeling hemelwater, klimaat robuust, ecologische verbindingszone, vismigratie, hittestress, biodiversiteit, wandelen, water- en natuurbeleving, spelen en genieten. Beleving Het park langs de Baakse Beek in Vorden is één van de belangrijkste dragers van de groenstructuur van Vorden. De Baakse Beek in Vorden wordt niet alleen mooier en natuurlijker. Mensen kunnen er straks ook meer van genieten. De water- en natuurbeleving in het park wordt verbeterd door onder andere de aanleg van een waterspeelplaats.

Opmerkelijke gebiedskwaliteiten uitgelicht
Opmerkelijke gebiedskwaliteiten die hier goed zichtbaar zijn, zijn de toegankelijkheid en zichtbaarheid, iets waar landschappen nieuw stijl aan af te lezen is. Multifunctionele landschappen die meerdere doelen dienen en ontstaan zijn uit een proces van bewoners, actoren en professionals. Meepraten De verschillende belangengroepen hebben eerst de gezamenlijke opgave en de integrale aanpak om doelen te realiseren besproken. De eerste stap is het opstellen van inrichtingsplan, waarin bekeken wordt welke maatregelen nodig zijn om de verschillende doelen te kunnen realiseren. Bij het opstellen van het inrichtingsplan zijn ook anderen belanghebbenden, zoals de omgeving/buurt, betrokken om tot een zo gedragen mogelijk plan te komen.

Ambities en opgaven voor de toekomst
Is een gebied ooit af? Nee, de toekomst blijft altijd opgaven en wensen met zich mee brengen. Het beheren en onderhouden, beter in de etalage zetten, het ruimte bieden voor een kunstzinnige route, educatie, energie…

Betrokkenheid bij het project
Waterschap Rijn en IJssel en Gemeente Bronckhorst zijn trekker van dit proces. Professioneel zijn wij betrokken om het proces in goede banen te leiden en ervoor te zorgen dat kwaliteiten van het gebied behouden blijven en/of vergroot worden.

Bijzonderheden
“Vandaag als ambassadeur van de Bekenstichting mogen genieten van een excursie rond De Baakse Beek en Hackfort. Nooit geweten dat o.a. mijn instemming als AB-lid met de uitvoering van de werkzaamheden rond de Baakse Beek zo’n effect zouden hebben. Destijds had ik zeker mijn twijfels. Maar in de praktijk zien wat het resultaat is, doet je versteld staan. Afstemming, Betrekken van de betrokkenen, Benutten van mogelijkheden en met name ook inspelen op de behoefte hebben geleid tot een mooi en geaccepteerd resultaat.” Kees Kant

Afbeeldingen

Reageren

Twitter

Op de kaart

2  reacties

Velden met een * zijn verplicht.

 
 

Geert Hetterscheid 20-09-18 om 11:37

Baakse Beek
Open beeklandschap,
luid spelende kinderen,
spetterend water.

Gosse Terpstra 28-09-18 om 15:50

Dank zij samenwerking met uitvoerende partijen en inwoners van Vorden, is het buitengebied naar binnen gehaald en kan je nu spreken van het "beleven" van Baakse Beek binnen de bebouwde kom van Vorden..
Vorden heeft zijn voorde terug en er is letterlijk een brug geslagen.
Genieten voor jong en Oud !