ENKA terrein in Ede

Kim Heuvelmans 16-05-2018
23 reacties

Sint Jansbeek Arnhem wint de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit

De Sint Jansbeek in Arnhem is de winnaar van de Gelderse Prijs voor Ruimtelijke Kwaliteit 2018. De Walk of Wisdom in Nijmegen en omgeving mocht de publieksprijs in ontvangst nemen. Voorzitter van de jury Jan Terlouw en gedeputeerde Josan Meijers reikten op donderdag 22 november de prijzen uit in het Koelhuis in Zutphen.

De Gelderse Prijs voor ruimtelijke kwaliteit wordt eens in de twee jaar uitgereikt. Dit jaar was het thema ‘landschap nieuwe stijl’. Zowel de vakjuryprijs als de publieksprijs is een cheque van 10.000 euro waarmee de winnaars een financiële steun in de rug krijgen hun project uit te voeren en zo het betreffende landschap (nog) mooier te maken. Gedeputeerde Meijers licht toe: ‘‘Overal om ons heen is landschap. Gelderland is gelukkig rijk bedeeld in meerdere soorten prachtig landschap. Ons landschap wordt doorlopend aangepast aan nieuwe behoeftes. Verandering is niet erg, als we maar zorgen dat we zo veel mogelijk schoonheid en kwaliteit erin houden of zelfs brengen. Daar gaat deze prijs over”.

Sint Jansbeek

Het stedelijke beeklandschap de Sint Jansbeek is volgens de jury een gebiedstransformatie met lef, die navolging verdient en waarvan het resultaat met recht een landschap nieuwe stijl genoemd kan worden. Herwaardering van het bekenlandschap speelt een grote rol bij de Sint Jansbeek. De beek heeft zijn historische karakter in meer of mindere mate teruggekregen. De manier waarop de Sint Jansbeek het verleden verbindt aan de toekomst is uniek, aldus juryvoorzitter Jan Terlouw.

Bewoners hebben het initiatief genomen en samen met de gemeente is vervolgens het idee uitgevoerd. Het plan van de bewoners was om de Sint Jansbeek, die onzichtbaar onder het centrum van Arnhem doorliep, weer terug te brengen in het landschap van de binnenstad. Dit is uitgewerkt met betrokkenheid van het waterschap, omwonenden en ondernemers. De eerste fase is nu gereed, in het gebied tussen de historische binnenstad en de Rijn. De cheque is een impuls voor de tweede fase. Daardoor zal de Sint Jansbeek al vanaf het Gele Rijdersplein door de historische binnenstad naar het wederopbouwgebied gaan stromen. Met het realiseren van deze fase wordt de gehele historische loop -weliswaar in een nieuw jasje- hersteld.

Walk of Wisdom

Het publiek koos voor een ander mooi project. Maar liefst 336 stemmen van in totaal 1712 stemmen ging naar de Walk of Wisdom, een pelgrimsritueel van een week lopen met telefoon en internet uit. De enorme diversiteit aan landschappen rondom Nijmegen als spiegel voor je eigen binnenwereld. Met als kompas een symbool dat uitdraagt dat je niet afgesneden bent van het landschap, maar er deel van uitmaakt. De essentie van de Walk of Wisdom is een hedendaags, seculier bezinningsritueel om met andere ogen te kijken naar de wereld waarin je leeft, waardoor je de werk- en consumptiemodus aflegt en het landschap echt ervaart. ‘Een wandeltocht om je verbinding met het leven, de natuur en het landschap opnieuw te bevestigen. Een parel!’, zo motiveert een van de stemmers de keuze voor dit project. Daarnaast gaat voor elke pelgrim een euro naar cultuur- en natuurprojecten langs de route en zal het op termijn wellicht ook een fysieke transformatie teweegbrengen.

Lees hier het juryrapport

Langs het spoor bij Ede aan de rand van de Veluwe ligt de voormalige kunstzijdefabriek ENKA. Op het enorme terrein staan nog altijd diverse monumenten die herinneren aan het industriële verleden van het gebied. Op het terrein is een nieuwe woonwijk gebouwd.

Vanaf 1 september tot 9 november kun jij ook je stem uitbrengen voor de publieksprijs. Dus log in zodat de stemknoppen verschijnen en kies jouw favoriete landschap. Het inloggen is nodig om te voorkomen dat stemmers meerdere keren op een landschap kunnen stemmen. En dat is wel zo eerlijk.

Type landschap

  • Woonlandschap
  • Werklandschap
  • Vrijetijdslandschap
  • Stedelijk landschap
  • Industrielandschap of bedrijvenlandschap
  • Energielandschap
  • Cultuurhistorisch landschap
  • Grenslandschap

 

Gemeente(n)
Ede

Omschrijving van de ligging van het gebied
Op het terrein van de ENKA (Nederlandse Kunstzijdefabriek), een voormalige kunstzijdefabriek in Ede, is een wijk gebouwd met een gevarieerd aanbod van woningen, voorzieningen en ruimte voor werkplekken. De komende jaren worden hier nog ruim 1.000 woningen bij gebouwd. Het oude fabrieksterrein ligt langs de spoorlijn tussen Utrecht en Arnhem, op loopafstand van station Ede-Wageningen en aan de rand van de Veluwe. Het terrein van ruim 40 hectare telt diverse rijksmonumenten, waaronder de Westhal, het Kantinegebouw, het Poortgebouw en twee schoorstenen die allen herinneren aan het functioneren van dit cultuurlandschap als kunstzijdefabriek. Het industriële erfgoed van het oude fabrieksterrein is geïncorporeerd in het nieuwe woongebied en geeft het gebied een eigen sfeer en identiteit. Op het terrein zijn vier verschillende woongebieden met elk een eigen karakter. De nieuwe woningen passen qua stijl bij de monumenten op het terrein en vormen zo een organisch geheel. Over de ENKA De ENKA werd in 1919 gebouwd als kunstzijdefabriek door scheikundige en ondernemer J.C. Hartogs. De locatie in Ede was gunstig vanwege de nabijgelegen spoorlijn, het zachte grondwater en de lage grondprijs. Het complex bestond uit een carré rond een open binnenplaats met op de vier hoeken torens en een poort in de westgevel. Met de uitbreidingen kwam de centrale toegang uiteindelijk aan de noordzijde te liggen, in de vorm van een poortgebouw nog altijd aanwezig op het terrein. Op het terrein staan nog altijd twee fabrieksschoorstenen: de ketelschoorsteen uit 1920 en de spinnerijschoorsteen uit 1927. Bij de werknemers stonden ze bekend als de dunne en de dikke. De spinnerijschoorsteen is gebouwd voor de afvoer van de spingassen. Over de daken en langs de gevels van de spinnerij en blekerij liepen grote buizen die de spingassen transporteerden naar de schoorsteen. De schoorstenen daar waren zo kenmerkend dat de fabriek ze zelfs in haar logo opnam.

Periode van de opvallendste transformatie
In de jaren twintig was de transformatie van groen naar industrie (start bouw kunstzijdefabriek).

De belangrijkste actoren
Op het ENKA terrein acteren verschillende spelers, eigenaren, adviseurs en samenwerkingspartners. Dit zijn onder andere: BOEi, Grondbank Bennekomseweg Ede C.V., Wonen op ENKA CV (een samenwerking tussen AM en ASR Vastgoed), Bokkers van der Veen Architecten, Gemeente Ede.

Plan- en ontwerpproces
Sinds 2003 wordt het ENKA terrein herontwikkeld tot een gebied voor ‘wonen, leven en werken’. BOEi is daarbij van meet af aan partner als eigenaar of als adviseur. BOEi onderzoekt de haalbaarheid van herbestemming, voorkomt verval, zoekt er een passende gebruiker bij en restaureert het gebouw of complex, zodat het behouden blijft.

Beknopte beschrijving van het landschap nieuwe stijl
Het gaat om een deels bebouwd cultuurhistorisch landschap waar de voormalige functionaliteit nog doorheen ademt middels het behouden van een deel van de monumenten (d.m.v. herbestemming), een goed voorbeeld van behoud door ontwikkeling. Het industrielandschap is veranderd in een woon-werkomgeving aan de rand van de Veluwe met diverse monumentale identiteitsdragers.

Opmerkelijke gebiedskwaliteiten uitgelicht
Het gebied is getransformeerd van een wereld die voorbij is (oude industrie) naar een landschap waar tot op de dag van vandaag de geschiedenis te beleven is. De behouden monumenten worden afgewisseld met nieuwe woonwijken aan de rand van het groen. De oude gebouwen hebben of krijgen een functie ten behoeve van de directe gemeenschap (zoals een school), net als de fabriek vroeger had.

Ambities en opgaven voor de toekomst
De ambitie van BOEi is om de verdere ontwikkeling van de nog her te bestemmen monumenten nog meer te veranderen in lijn met de kernkwaliteiten van het gebied. En hiermee de historische identiteit van het gebied een toekomst te geven en tegelijk te waarborgen. Door de geschiedenis afleesbaar te houden, kunnen vandaag de dag de lokale gemeenschappen hun identiteit aan het gebied ontlenen.

Betrokkenheid bij het project
professioneel

Afbeeldingen

Herbestemming Westhal tot de Fietser

Bakstenen Inboeten

Serenade aan de ENKA schoorsteen

Reageren

Twitter

Op de kaart

23  reacties

Velden met een * zijn verplicht.

 
 

Een momentje...
Han Wartna 04-07-18 om 9:40

5 sterren

Anoniem 04-07-18 om 11:02

top 5 sterren

germaes@gmail.com 04-07-18 om 11:03

5 sterren

Iris Vernooij 04-07-18 om 11:17

5 sterren

John Holtrust-westerbeek 04-07-18 om 20:31

5 sterren

Martijn Meijer 05-07-18 om 13:07

5 sterren!

Anoniem 05-07-18 om 13:34

5 Sterren

Annamaria de Vogel-Vollering 05-07-18 om 13:34

5 Sterren

Linda van Dijk 06-07-18 om 14:08

Prachtig project om verder te ontwikkelen!

Linda van Dijk 06-07-18 om 14:09

Prachtig project om verder te ontwikkelen!

Gera de Bruijn 09-07-18 om 11:41

5 sterren!

Duvivier 17-07-18 om 12:15

5 sterren

Bas Gipman 23-08-18 om 8:47

kwaliteit vanaf het begin tot eind!

CZ 17-09-18 om 20:54

5 sterren

Ed den outer 17-09-18 om 21:26

5 sterren

Nanny 21-09-18 om 20:19

Mooi project.

R. Veldhuizen 21-09-18 om 21:44

Heeft zoveel betekend voor de regio en voor Nederland!

Marinus Heimel 22-09-18 om 10:57

Ik stem op De ENKA omdat ik daar 19 jaar met veel plezier heb gewerkt en dat ze er nu zo'n mooie woonwijk van gemaakt hebben.

Marinus Heimel 22-09-18 om 10:58

Ik stem op De ENKA omdat ik daar 19 jaar met veel plezier heb gewerkt en dat ze er nu zo'n mooie woonwijk van gemaakt hebben.

Mirjam Geerink 05-10-18 om 9:07

5 sterren

Peter van Beek 07-11-18 om 8:27

mijn stem gaan naar het ENKA-gebied, omdat de ontwikkeling uitermate bijzonder is

L. Wander 08-11-18 om 10:44

Karaktervolle Industriële voorbeeld-woonomgeving met steeds meer aardgasvrije, energieneutrale woningen en dito monumenten!

Loes van Enckevort 12-11-18 om 8:50

5 sterren